راهنمای تکمیل فرم ثبت بارشهای شهابی
hasanzadeh
1393/03/27
1279
0
اطلاعات کمکی رصد بارش
جدول ثبت اطلاعات
در این قسمت مشخصات رصدگر، تاریخ رصد، موقعیت رصدگاه و... نوشته می شود. در زمان رصد، یک بارش شهابی هدف اصلی رصدگر است و فعال تر از بقیه است بارش اصلی محسوب می شود. ممکن است در همان شب بارشهای شهابی دیگر نیز وجود داشته باشند که البته ضعیف تر هستند که از انها به عنوان بارش فرعی یاد می کنیم. به کمک تقویم بارشهای شهابی سالیانه می توان آن را شناسایی کرد.
تاريخ زمان رصد مي بايست با توجه به زمان محلي در فرم پيش نويس در هنگام رصد ثبت شود. اگر زمان رصد، قبل از نیمه شب شروع و تا بعد از ان ادامه دارد باید تاریخ رصد به صورت دو روز پیاپی درج شود. در کنار تاریخ هجری شمسی، تاریخ میلادی آن نیز درج شود.
نام رصدگاه به ترتیب نام استان، نردیکترین شهر و نردیکترین روستا به مکان رصد نوشته شود.
طول و عرض جغرافیایی رصدگاه با بهترین دقت در دسترس بر حسب درجه، دقیقه قوسی ذکر شود.
وضعیت جوی و آلودگی محدوده میدان دید رصدگر، به صورت کیفی نوشته شود.
بازه زمانی
هر شب رصدی به بازه های(معمولا نیم یا یک ساعته) تقسیم می شود. در هر بازه برخی مشخصات باید اندازه گیری و درج شود. برخی موارد هم (مانند سمت و ارتفاع ماه، مختصات مرکز میدان دید) می توان بعد از اتمام رصد به کمک نرم افزارهای نجومی تعیین و در فرم وارد کرد.
حد قدر
عامل دیگری که باید درگزارش خود وارد کنیم حد قدر آسمان است. اندازه گیری حد قدر هر یک ساعت یک‌بار باید صورت گیرد زیرا وضعیت روشنایی آسمان در سراسر شب تغییر می کند. حد قدر عبارت است از تاریکترین قدری که بوسیله چشم غیر مسلح قابل مشاهده است. به دو روش می توان حد قدر آسمان را بدست آورد. یک روش استفاده از نقشه ها و جداولی است که ستاره های با قدرهای گوناگون در آنها وجود دارد. حد قدر برابر با قدر کم نورترین ستاره ای است که از نقشه قابل رویت است. برای این منظور می توانید نام و موقعیت کم نور ترین ستاره ای که در میدان دید تان قرار دارد را یادداشت کرده و بعد از اتمام رصد قدر آن را از اطلس ها و نرم افزارهای نجومی استخراج کرده و یادداشت کنید.
روش دیگر برای تخمین حد قدر، روش شمارش نامیده می شود. این روش شامل شمارش تعداد ستاره ها در یک بخش معین در آسمان است. این مناطق به شکل مثلت يا مربع، توسط ستاره های به نسبت درخشان‌تر، محصور شده اند. در مجموع 30 منطقه براي اين روش پيشنهاد شده‌اند. حد قدر با شمارش تعداد ستاره های موجود در این مناطق بدست می آید. هر منطقه جدولی دارد که حد قدر را در مقابل تعداد شمارش شده نمایش می دهد
جدولی شامل تعداد ستاره های شمرده شده (N ) در هر منطقه و حد قدر مرئي (LM) آسمان در آن منطقه است. بدين صورت كه رصدگر، يكي از مناطق كه در محدوده ميدان ديد خود قرار دارد را انتخاب مي كند و تلاش مي كند كه تعداد ستارگان آن محدوده را را شمارش كند (ستارگان واقع بر مرز منطقه را نيز به حساب آورد)، سپس به جدول مراجعه كرده و با توجه به تعداد ستارگان قابل مشاهده در منطقه، حد قدر را به دست مي‌آيد. در این جدول حد قدر تا دو رقم اعشار داده شده است . بهتر است عدد مربوطه گرد نشود زیرا در هنگام محاسبه نرخ ساعتی سمت الراسی (ZHR )، مقدار حد قدر بسيار مهم است. به این منظور پیشنهاد می شود که مشاهده کننده عددهای مربوط را تا دو رقم اعشار ثبت کند. به دليل آنكه حد قدر آسمان در تعيين نرخ ساعتي سمت الراسي از موثرترين عوامل است(برای اطلاع بیشتر به کتاب بارشهای شهابی مراجعه کنید). بهتر است تعيين حد قدر در ميانه هر بازه زماني توسط رصدگر انجام شود.
• بازه زماني
در اين بخش آغاز و انتهاي بازه رصدي بر حسب زمان محلي ذكر مي شود بازه هاي استاندارد رصد يك ساعت مي باشد. با اين وجود بر حسب توانايی رصدی راصدان و نرخ ساعتی شهابها بازه های کوچکتری نيز می تواند در نظر گرفته شود.
• موقعيت ماه‌
از آنجايي كه حضور ماه بر كيفيت رصد بارشها تاثير گذار است، وجود آن و ميزان تاثيرش را با ثبت سمت و ارتفاعش در وسط بازه‌ي رصدي اعلام كنيد.
• زمان مفيد رصد
فرض ايده آل بر اين اساس است كه راصد در كل بازه رصدي به نظاره آسمان بپردازد و حواسش به رصد باشد اما در هنگام ثبت هر شهاب زماني هدر مي رود و يا ممكن است چند دقيقه در بازه رصدي استراحت كند. اين زمانهاي تلف شده بايد در بازه رصدي مد نظر قرار گيرد و از آن كسر شود. زمان مفيد رصد بر حسب ساعت بيان مي شود. بنابراين اگر شما در بازه اي يك ساعته رصد كنيد و تخمین می زنید که در این بازه، 10 دقیقه زمان تلف شده داشته اید، زمان مؤثر به صورت 50=10-60 دقيقه يا 83/0 ساعت به دست مي‌آيد.
• فاكتور ممانعت‌
اين عدد نشان دهنده هر نوع محدوديت در ديد ناظر است که مهمترين آنها وجود ابر در آسمان در حين رصد است.محاسبه فاكتور ممانعت براي كل آسمان نيست بلكه براي میدان دید ناظر( دايره اي به مركز ديد راصد و به شعاع حدود 60 درجه) است. فاكتور ممانعت به صورت زير محاسبه مي شود

كه C درصد ممانعت (درصد ابري بودن و....) ميدان ديد رصدگر است. بنابراين اگر محدوديت شما در بازه رصدی به طور متوسط حدود 10% بود آنگاه فاكتور ممانعت 11/1 خواهد شد. اگر منطقه رصدي شما در آسمان عاري از هر گونه عامل مزاحم است ، آنگاه براي شما فاكتور ممانعت 0/1 = F خواهد بود.
• مختصات مركز ديد
يك راصد در طول بازه رصدي، اگر همزمان سعي كند كه در آسمان به تمام جهات نظاره کند تا شهابی را در حين عبورش رصد کند پس از مدت كوتاهي خسته مي شود بنابراين براي جلوگيري از اين موضوع راصد در كل بازه رصد به يك نقطه خاص در آسمان نظاره مي كند و اگر شهابي از آن ناحيه عبور نمايد، آن را رصد و ثبت خواهد نمود. در هنگام رصد نام ستاره ای که به عنوان مرکز دید انتخاب می کنیم را یادداشت کرده و در گزارش ذكر مي نماييم اما پس از پايان رصد با مراجعه به نقشه هاي آسمان مختصات دقيق آن را بر حسب بعد و ميل بدست مي آوريم. بهتر است مرکز میدان دید خیلی نزدیک یا خیلی دور از کانون انتخاب نشود. اگر همزمان چندنفر به رصد می پردازید، مرکز میدان دیدتان در نقاط مختلف انتخاب شود. در اینصورت بهتر است زمان شروع و پایان رصد افراد گروه یکی نباشد.
راهنمای تکمیل فرم ثبت بارشهای شهابی

راصد و کاتب: ممکن است در شب رصد، در کنار رصدگر، فرد دیگری به عنوان نویسنده اطلاعات وی به او کمک کند(کاتب). با این کار کمک می کند که رصدگر به طور مداوم به آسمان خیره شده و زمان تلف شده نداشته باشد. البته کاتب نیاز نیست تجربه رصدی داشته باشد و فقط آنچه را که رصدگر می بیند و به او اعلام می کند را ثبت می کند.
هر شهابی که رد می شود به ترتیب شماره ردیفی اختصاص داده می شود. پس از مشاهده هر شهاب، زمان رویت(با دقت دقیقه) ثبت می شود.

• کد بارش
راصد در نظاره به آسمان شهابهاي بارشي اصلي و فرعي و پراكنده را خواهد ديد. در صورتي كه تنها از روش شمارش استفاده مي نمايد و مسير رد آنها را ترسيم نمي كنيد. بايد نوع شهاب را نيز حتماً ذكر كند يعني اينكه آيا بارشي است يا پراكنده. براي اين كار از كد بارشها مي توان استفاده نمود. يعني اگر شهابهاي برساووشي ديديد با كد PER در خانه مربوطه نوشته مي شود. شهابهاي پراكنده در روش شمارش با كد SPO ثبت مي شود. در جدول زير کد چندين بارش معروف بيان شده است:
شلياقی: LYR برساوشی: PER اسدی:LEO جباری: ORI

جوزايی: GEM دبی:URS ربعی:QUA اتاـ دلوی: ETA


شهابها دارای طول رد و سرعت و قدرهای متفاوتی هستند. بیشتر آنها دارای طول رد کوتاه و کم نور می باشند. برای تهیه یک گزارش دقیق، شما باید شهابهای بارشی را از شهابهای پراکنده (شهابهایی که جزء هیچ یک از بارشهای شناخته شده نیست) تشخیص دهید.
• قدر شهاب
معمولاً قدر ظاهري شهاب ديده شده با استفاده از قدر ستارگان معروف تخمين زده مي شود، منظور از قدر شهاب ، ‌مقايسه نورانيت آن با ستارگان آسمان مي باشد. اغلب كار تخمين قدر شهاب را با دقت واحد قدر (قدر شهاب را به نزديكترين عددصحيح گرد مي شود) کفايت می کند. بهتر است قبل از شروع رصد، قدر تقریبی چند ستاره که در میدان دیدتان قرار دارد را به خاطر بسپارید. توجه داشته باشید که شهاب ها در کسری از ثانیه ظاهر می شوند و تخمین قدر به تجربه احتیاج دارد بطوریکه باید بتوانید بعد از عبور هر شهاب بدون اینکه به دنبال ستارگان بگردید، قدر تقریبی شهاب را تخمین بزنید. ممکن است که اگر یک شهاب را دو نفر مشاهده کنند، ممکن است در مورد نوع شهاب، قدر و.... اختلاف نظر داشته باشند. به هر حال هر رصدگر بر اساس استنباط و تخمین خودش، داده ها را ثبت می کند.
طول رد
هر شهابی که در آسمان طی می شود، مسیری را طی می کند و بعد محو می شود. طول مسیری شهاب بر حسب درجه(با دقت 5 درجه) در قسمت بعدی درج می شود
رنگ شهاب
رصدگران باتجربه شهابهای یکسان را با رنگهای متفاوت می بینند . به غیر از سفید؛ رنگهای زرد ، نارنجی و یا آبی برای شهابها ثبت می شود.رنگ شهابهای پر سرعت ناشی از واکنش مواد تشکیل دهنده آنها با جو زمین می باشد در صورتیکه در مورد شهابهایی با سرعت پایین، می توان گفت رنگ آنها نشان دهنده ساختار و ترکیب مواد تشکیل دهنده آنهاست
دقت
در این قسمت دقت رصدگر در تخمین و مشاهده شهاب نوشته می شود. ممکن است شهاب از گوشه میدان دید عبور کند که در این صورت احتمالا دقت آن کم بوده و با "ک" در فرم درج می شود. در صورتی که رصدگر با دقت زیاد یا متوسط به ثبت پرداخته باشد به ترتیب آنها را با علامت "ز" یا "م" مشخص می کند.
راهنمای تکمیل فرم ثبت بارشهای شهابی